egg

Τι πρέπει τελικά να μαθαίνει ένα παιδί στο σχολείο;*

Της Κίρκης Πατσιαντά

Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα φημίζεται για την ικανότητά του να βομβαρδίζει ανελέητα τα παιδιά με ένα πλήθος πληροφοριών, χωρίς παράλληλα να ενδιαφέρεται για το αν πραγματικά συμβάλλουν στην εξέλιξη και ουσιαστική μόρφωσή τους. Εστιάζει δηλαδή περισσότερο στον εκ των προτέρων καθορισμό του περιεχομένου του μυαλού τους και της συμπεριφοράς τους, και όχι στην εκμάθηση της αυτόνομης διαχείρισης της σκέψης και δράσης τους.

Ωστόσο, η  Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η πρώτη διεθνής σύμβαση που περιλαμβάνει το πλήρες φάσμα των δικαιωμάτων – οικονομικών, κοινωνικών, πολιτιστικών, ατομικών και πολιτικών – που πρέπει να απολαμβάνουν τα παιδιά και που δεσμεύει την Ελλάδα από το 1992, σκιαγραφεί ένα διαφορετικό σχολικό πλαίσιο, προκειμένου να υλοποιείται αποτελεσματικά το δικαίωμα στην εκπαίδευση.

Σύμφωνα με τη Σύμβαση αυτή, κάθε παιδί έχει δικαίωμα στην εκπαίδευση, η οποία  πρέπει, ιδίως, να αποσκοπεί τόσο στην ανάπτυξη της προσωπικότητας, των ιδιαίτερων χαρισμάτων και δυνατοτήτων του όσο και στην καλλιέργεια του σεβασμού για τα ανθρώπινα δικαιώματα (άρθρα 28 και 29).

Αμέσως εντοπίζονται δύο βασικά σημεία που πρέπει να αποτελούν κατευθυντήριες αρχές της σχολικής διδασκαλίας.

Πρώτον, υπογραμμίζεται ξεκάθαρα η σημασία του να λαμβάνεται υπόψη η μοναδικότητα κάθε παιδιού, το οποίο δεν είναι υλικό προορισμένο να ενταχθεί σε καλούπια, ώστε να αποτελέσει μέρος μιας καλά μελετημένης σειράς φιξαρισμένων και ολόιδιων  «προϊόντων». Τονίζεται, έτσι, το γεγονός ότι ένα παιδί είναι ζωή, καινούργια ζωή,  που χρειάζεται ώθηση και φροντίδα για να αναπτύξει τις δικές του ικανότητες, κάτι που δε θα εξασφαλιστεί με την ένταξή του σε μια αυτοματοποιημένη διαδικασία, εκτυλισσόμενη στο πλαίσιο ενός σχολικού περιβάλλοντος, με στόχο την ανάπτυξη κάθε μορφής προκαθορισμένων συνειδήσεων και τη διαιώνιση παρωχημένων στερεοτύπων.

Όσοι «χτίζουν» τα σχολεία και όσοι δουλεύουν σε αυτά πρέπει, λοιπόν, να ψάξουν να βρουν τη θέληση, το κουράγιο, την υπομονή και τη συνέπεια που απαιτείται, για να εντοπίσουν την ιδιαίτερη και απρόσμενη ευφυΐα κάθε παιδιού και να ενθαρρύνουν, παθιασμένα και μακριά από κάθε σύγκριση, την περαιτέρω εξέλιξή της. Με αυτόν τον τρόπο, θα σταματήσει η παραγωγή ενήλικων κλώνων που λαμβάνουν το ίδιο φύλλο πορείας και «μέχρι τότε πρέπει να έχουν κάνει αυτό, μετά να βρίσκονται εκεί, στη συνέχεια να είναι έτσι…», άσχετα με το τι θέλουν οι ίδιοι ή με το αν είναι ικανοί να κάνουν περισσότερα ή λιγότερα.

 Δεύτερον, επισημαίνεται  η αναγκαιότητα μιας εκπαίδευσης με επίκεντρο τα δικαιώματα του ανθρώπου. Μια τέτοια εκπαίδευση πρέπει να δομείται γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και, ταυτόχρονα, να τα διδάσκει ουσιαστικά και βιωματικά. Το δικαίωμα του παιδιού να απολαμβάνει τα δικαιώματά του χωρίς καμία διάκριση φυλής, χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, καταγωγής, περιουσιακής κατάστασης, αναπηρίας, συνθηκών γέννησης ή οποιασδήποτε άλλης κατάστασης του ίδιου  ή των γονιών του (άρθρο 2) και το δικαίωμα του παιδιού να εκφράζει ελεύθερα την άποψή του σχετικά με τα θέματα που το αφορούν (άρθρο 12) αποτελούν δύο από τις εμβληματικές αρχές της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Αν οι αρχές αυτές υφανθούν γερά στα προγράμματα σπουδών από τα προνήπια μέχρι τα λύκεια και αν μεταδίδονται από φωτισμένους και συστηματικά επιμορφωμένους εκπαιδευτικούς, θα καταστήσουν την αγκαλιά της διαφορετικότητας των ανθρώπων και των ιδεών, καθώς και το άκουσμα τολμηρών και υγιών φωνών που σέβονται τον συνομιλητή τους και στοχεύουν να δημιουργήσουν και όχι απλώς να κατακρημνίσουν, πραγματικότητα στη ζωή των παιδιών, την οποία πραγματικότητα θα πακετάρουν μαζί τους και όταν ενηλικιωθούν.

Τέλος, σπουδαιότατη παράμετρο μιας τέτοιας εκπαίδευσης είναι το να κατανοήσει  ένα παιδί την εγγενή αξία που έχει ως άνθρωπος και το ότι η αξία αυτή, που παραμένει αμετάβλητη και δική του για πάντα, διαχωρίζεται από το κάθε είδους ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ψυχής και σώματος που τυχόν έχει ή δεν έχει, καθώς και από το οποιοδήποτε επαγγελματικό ή προσωπικό επίτευγμα που θα του συμβεί ή δε θα του συμβεί.  Σκοπός είναι να γίνει η συνειδητοποίηση αυτή  σημείο αναφοράς για το παιδί  καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, να αποτελέσει το φωτεινό, εσωτερικό του θεμέλιο, που θα το βοηθά να μην πέφτει θύμα τυφλών κοινωνικών επιταγών, συχνά μη ρεαλιστικών, και να αξιοποιεί με σταθερότητα και αποφασιστικότητα τις δυνατότητες του, για να εξελίσσεται και να ευημερεί, επιφέροντας ταυτόχρονα ανατρεπτικές, θετικές αλλαγές στον περίγυρό του.

*Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο Νόστιμον ήμαρ, στις 28/9/2019

Jeff koons rabbit

Τα μωρά της Ελλάδας και της Σκωτίας*

Της Χριστίνας Κωνσταντώνη και της Κίρκης Πατσιαντά

Σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, τα βρέφη, τα νήπια, τα παιδιά μικρής ηλικίας και οι έφηβοι εντάσσονται όλοι στη μη στατική έννοια «παιδί», που περιλαμβάνει τον κάθε άνθρωπο από την πρώτη του ανάσα μέχρι τα δεκαοκτώ του χρόνια.

Το πιο παραμελημένο ηλικιακό γκρουπ παιδιών, ως προς την προάσπιση, προώθηση και δυνατότητα ουσιαστικής άσκησης των δικαιωμάτων τους, είναι τα παιδιά ηλικίας 0-8, που διανύουν, κατά τα λεγόμενα της Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Παιδιού, οργάνου που επιβλέπει την εφαρμογή της προαναφερθείσας Σύμβασης, την πρώιμη παιδική ηλικία.

Πρόκειται για φρέσκιες, άκρως δημιουργικές και κεφάτες υπάρξεις, που δεν έχουν, ωστόσο, τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τα συνήθη μέσα των προβλέψιμων μεγάλων. Κάποιες από αυτές δε μιλάνε καθόλου, πολλές εφευρίσκουν το δικό τους λεξιλόγιο, όλες τραγουδάνε αυτοσχεδιαστικά και γελάνε πολύ, κινούνται ακατάπαυστα, κοιτάνε τα πάντα γύρω τους με θαυμασμό, ρωτάνε συνεχώς, απαντάνε ανατρεπτικά και εύστοχα, όταν κάτι τους πειράξει.

Η χρονική περίοδος που είναι ίσως η πιο σημαντική για την ψυχική και σωματική διαμόρφωση ενός ανθρώπου δε λαμβάνει θεσμοθετημένα την προσοχή που της αξίζει. Δε γίνεται εύκολα κατανοητό ότι τα παιδιά αυτής της ηλικίας αποτελούν αυτόνομες προσωπικότητες και ενεργά μέλη της οικογένειας τους και του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου στο οποίο ζουν, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζονται κυρίως ως δέκτες παθητικής φροντίδας. Τα δικαιώματα τους συνιστούν ένα πρωτόγνωρο για τους περισσότερους concept που συχνά προκαλεί χαμόγελα συμπάθειας και αμηχανίας και δυστυχώς όχι υιοθέτηση δραστικών πολιτικών, συστηματικών δράσεων και καίριων νομοθετικών παρεμβάσεων,  όπως θα επιθυμούσαν οι υπερασπιστές του.

Ανήκοντας ακριβώς σε αυτούς τους τελευταίους, ενώσαμε τις δυνάμεις μας και μαζί πραγματοποιήσαμε μια συγκριτική μελέτη του νομοθετικού πλαισίου, των πολιτικών και των πρακτικών που υπάρχουν αναφορικά με τα δικαιώματα των παιδιών πρώιμης παιδικής ηλικίας στην Ελλάδα και στη Σκωτία.

Θεωρήσαμε ότι η σύγκριση μεταξύ Ελλάδας και Σκωτίας είναι ενδιαφέρουσα για δύο λόγους. Πρώτον, παρόλο που και οι δύο ανήκουν στην ίδια ήπειρο,  λόγω των διαφορών τους από άποψη γεωγραφικής θέσης, κουλτούρας, πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών καταστάσεων, βίωσαν διαφορετικά την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008 και την προσφυγική και μεταναστευτική κρίση του 2015. Δεύτερον, αν και η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού δεσμεύει και τις δύο τους, τα δικαιώματα των παιδιών δεν πραγματώνονται με την ίδια συνέπεια σε καθεμία από αυτές, καθώς η Σκωτία δείχνει να προσεγγίζει το ζήτημα αυτό με μία πληρέστερη δέσμη επίσημων δράσεων σε σχέση με την Ελλάδα. 

Στη μελέτη τονίζουμε, κυρίως, τη σημασία της καταπολέμησης των πολλαπλών, αλληλένδετων και ταυτόχρονων διακρίσεων, συνδεόμενων με τη φυλή, το φύλο, την κοινωνική καταγωγή, τη θρησκεία, τη γλώσσα, κάποια μορφή αναπηρίας, που μπορεί να πλήττουν τα παιδιά αυτά κάνοντας την καθημερινή ζωή τους πραγματικά δύσκολη και το μέλλον τους αχνό. Η εξάλειψη των εν λόγω διακρίσεων συνιστά μεγάλο στοίχημα για κάθε κοινωνία που θέλει να εξασφαλίσει ένα γόνιμο περιβάλλον ανάπτυξης και ευημερίας για τις επόμενες γενιές, καθώς όχι μόνο απαλλάσσει από περιττά βαρίδια τα παιδιά που ταλαιπωρούνται από αυτές, βοηθώντας τα να αξιοποιήσουν τη μοναδικότητά τους,  αλλά και τα εξοπλίζει με μία ευρύτερη ταυτότητα που βασίζεται στο καλωσόρισμα του διαφορετικού, ευνοεί το σεβασμό κάθε πλάσματος αυτού του πλανήτη και προτρέπει προς το «όλοι εμείς» και όχι προς το «εμείς και αυτοί».

Η έρευνά μας σηματοδοτεί επίσης το ρόλο των παιδιών 0-8 ως κυρίαρχων παραγόντων διαμόρφωσης του περιεχομένου των δικαιωμάτων τους, τα οποία δε καθορίζονται μόνο σε εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο από ενήλικες με βαρύγδουπους τίτλους και σημαίνουσες σπουδές, αλλά κυρίως από τα ίδια, στην καθημερινότητά τους. Για παράδειγμα, παρόλο που το δικαίωμα των παιδιών να εκφράζουν την άποψή τους για θέματα που τα αφορούν αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα υποφέρει, καθώς θεωρητικά αναγνωρίζεται αλλά πρακτικά αγνοείται επιδεικτικά, τα παιδιά τα ίδια δε διστάζουν συχνά να το διεκδικήσουν, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, τόσο στο σπίτι όσο και στην ευρύτερη κοινότητα στην  οποία ανήκουν.

Τέλος, τα αποτελέσματα της μελέτης δεν αναδεικνύουν τη Σκωτία ως απόλυτο πρότυπο προς μίμηση ούτε καθιστούν την Ελλάδα ξεκάθαρη περίπτωση προς αποφυγή. Και οι δύο χώρες προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στα προτερήματα και τις αδυναμίες τους Πιο συγκεκριμένα, οι Σκωτσέζοι έχουν ένα εκτενές πλέγμα νομοθεσίας και πολιτικών για τα παιδιά ηλικίας 0-8 που όμως παρουσιάζει δυσκολίες εφαρμογής, ενώ οι Έλληνες  δεν παρέχουν  επίσημο και σαφές πλάνο σε αυτόν τον τομέα, αλλά διαθέτουν  διάφορα είδη αξιόλογων πρωτοβουλιών,  προερχόμενων, για παράδειγμα, από νομικούς ή ακαδημαϊκούς της προσχολικής εκπαίδευσης που έχουν ως στόχο να καταστήσουν ορατά τα δικαιώματα των παιδιών αυτών.

Η απόλυτη συνειδητοποίηση ότι τα μωρά και τα ιδιαίτερα νεαρά παιδιά είναι αδιαμφισβήτητοι κάτοχοι δικαιωμάτων, που έχουν προπάντων ανάγκη την κατάλληλη στήριξη των ενηλίκων για να μπορέσουν να τα ασκήσουν αποτελεσματικά, είναι απαραίτητη τόσο στο πλαίσιο της σκωτσέζικης όσο και της ελληνικής κοινωνίας, προκειμένου να προβούν και οι δύο στις ανάλογες αλλαγές προς αυτήν την κατεύθυνση.

Μια νέα ζωή δεν είναι ένα άβουλο ον και μια ευκαιρία να σπεύσουμε να διδάξουμε αυτοματοποιημένα κάθε στερεοτυπική ανοησία που, μεταξύ μας τώρα, ξέρουμε κατά βάθος ότι δε θα την ωφελήσει πουθενά. Οφείλουμε να της δώσουμε το χώρο και την ατμόσφαιρα που έχει ανάγκη, για να αυτοκαθοριστεί, να σταθεί γερά στα πόδια της και να γίνει ψηλότερη από εμάς.

Kristina Konstantoni and Kyriaki Patsianta. 2019. “Young Children’s Rights in ‘tough’ times: Towards an intersectional children’s rights policy agenda in Greece and Scotland”, in Routledge International Handbook of Young Children’s Rights, edited by Jane Murray, Beth Blue Swadener and Kylie Smith.

*Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Νόστιμον ήμαρ, στις 17/7/2019.

Jeff Koons, Balloon Flower (Yellow)

Οι ιδιωτικές στιγμές του παιδιού σου*

Της Κίρκης Πατσιαντά

 

Μπορεί να σου φαίνεται ότι η ζωή του παιδιού σου, ιδιαίτερα όταν αυτό είναι μικρής ηλικίας, είναι αδιάρρηκτα συνυφασμένη με τη δική σου και ότι ουσιαστικά εσύ την προγραμματίζεις και την καθορίζεις: εσύ αποφασίζεις πότε ακριβώς θα κοιμηθεί, τι θα φάει, αν θα πάει τελικά κολυμβητήριο, τι θα φορέσει και πως θα κόψει τα μαλλιά του. Ωστόσο, όλο αυτό  δεν αναιρεί το γεγονός ότι το παιδί σου, οποιασδήποτε ηλικίας και αν είναι, έχει τις ολόδικές του προσωπικές στιγμές, τις οποίες μάλιστα καλείσαι να σεβαστείς και να προστατεύσεις.

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, που υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 1989 και δεσμεύει την Ελλάδα από το 1992, κατοχυρώνει το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής των παιδιών (άρθρο 16).

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά: όταν το μωρό σου απολαμβάνει το μπάνιο του, όταν σβήνει τα κεράκια της τούρτας του, όταν χορεύει, όταν μαθαίνει ποδήλατο, όταν σου χαμογελάει καθώς σε αποχαιρετά την πρώτη μέρα που πάει στο σχολείο, όταν αποφασίζει να βγάλει το ένα μπρατσάκι και να πάει λίγο πιο βαθιά, όταν τρώει κοφτό μακαρονάκι σκορπίζοντας το παράλληλα στο πάτωμα, όταν ανοίγει τα δώρα του τα Χριστούγεννα, όλες αυτές οι στιγμές δεν είναι μόνο δικές σας ή δικές σου αλλά πρωτίστως δικές του.

Επομένως, όταν με χαρά τις αποτυπώνεις, σε βίντεο ή σε φωτογραφία, σκέψου καλά, πολύ καλά, αν και που θα τις «ανεβάσεις» καθώς και ποιοι θα έχουν τη δυνατότητα να τις δουν. Όσο όμορφα και αν νιώθεις και όσο πολύ και αν θέλεις να τις μοιραστείς, μην ξεχνάς ότι πρόκειται  για πτυχές της ιδιωτικής ζωής ενός ανθρώπου που υπεραγαπάς και που δε θέλεις να τις εκθέσεις στα μάτια αδιάκριτων και επικίνδυνων τρίτων. Και, επίσης, προσπάθησε να φανταστείς πως θα αισθανόσουν εσύ, αν στα 18 σου χρόνια ανακάλυπτες ότι υπάρχουν στο internet, σε απόλυτα ελεύθερη σε όλους πρόσβαση, φωτογραφίες σου να τρέχεις, καλοκαίρι, χωρίς ρούχα στην αυλή του εξοχικού σου σε ηλικία 4 ετών.

Η ιδιωτική ζωή του παιδιού σου είναι το ίδιο άξια σεβασμού με τη δική σου. Η μόνη διαφορά είναι ότι προφανώς οι δικές του προσωπικές στιγμές είναι πιο χαριτωμένες και ενδιαφέρουσες από τις αντίστοιχες δικές σου. Μην τις σκορπάς απερίσκεπτα λοιπόν.

*Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο protagon, στις 21/2/2018.

Ballerina

 

Όταν ένα παιδί μπαίνει στη ζωή σου*

Της Κίρκης Πατσιαντά

Έγινες λοιπόν γονιός. Και άρχισες αμέσως να σκέφτεσαι, εννοείται με μεγάλη χαρά, ότι πρέπει να δείξεις στο παιδί σου τον κόσμο, πρέπει να του μάθεις τι να κάνει και τι να μην κάνει, τι είναι σωστό και τι λάθος, πως να είναι και πως να μην είναι.

Κακώς. Από τη στιγμή που ένα παιδί μπαίνει στη ζωή μας, έρχεται επιτέλους η ώρα να μάθουμε πολλά και να διδάξουμε ελάχιστα…

Παρατήρησε τον εαυτό σου, παρατήρησε και το παιδί σου. Ποιος από τους δύο σας περνάει καλύτερα; Το παιδί σου φυσικά. Άρα ποιος έχει να δώσει τις καλύτερες συμβουλές για τη ζωή; Το παιδί σου φυσικά.

Το παιδί σου έχει την ικανότητα να μετατρέψει οποιαδήποτε κατάσταση βρεθεί μπροστά του σε γιορτή, ένα απλό αντικείμενο σε θησαυρό. Παρόλο που είσαι πτώμα, χάλια και «δεν αντέχεις άλλο», πόσες φορές δε σε έχει παρασύρει σε παιχνίδι, δε σε έχει κάνει να γελάσεις, να χορέψεις και ίσως να συρθείς μαζί του πίσω από τον καναπέ που, μεταξύ μας, δεν το κάνεις και συχνά;

Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμάσαι είναι ότι δε χρειάζεται να μεταφέρεις στο παιδί σου τις «εμπειρίες» σου. Είναι ωραίο για σένα που τις απέκτησες, αλλά άφησε το και αυτό να αποκτήσει τις δικές του. Σίγουρα, μπορείς να του δείξεις τρόπους να προστατεύει τον εαυτό του «εκεί έξω», αλλά μην του λες τι να σκέφτεται και τι να κάνει. Δείξε του πώς να χρησιμοποιεί το μυαλό του, ενθάρρυνε το να λέει την άποψή του και άκουσε την προσεκτικά, κάνε διάλογο μαζί του, μην το ωθείς να αντιδρά αυτοματοποιημένα και μηχανικά.

Ένα παιδί δεν είναι κάτι λιγότερο από σένα. Απλώς, εσύ έτυχε να έρθεις σε αυτόν τον πλανήτη λίγο πιο νωρίς. Να του συμπεριφέρεσαι λοιπόν ως ίσος προς ίσο, να του δώσεις να καταλάβει ότι μπορεί να σου λέει τα πάντα και να συζητάει μαζί σου για οτιδήποτε, ότι σέβεσαι και τιμάς την προσωπικότητά του και ότι δεν είσαι ένα μεγαλόσωμο πλάσμα που, ενίοτε, τραντάζεται κωμικά, δίνει απόλυτες συμβουλές, φωνάζει αυταρχικά και «δεν ακούει κουβέντα».

Και το κυριότερο, αν δε σου μοιάζει καθόλου, δεν καταλαβαίνεις καλά τη συμπεριφορά του και οι επιλογές του σε ξενίζουν, μην ανησυχήσεις. Στάσου πλάι του, δώσε του τον χώρο του και, ποιος ξέρει, μπορεί να ξεπεράσει ακόμα και εσένα.

*Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο protagon, στις 20/11/2017.

Dog

Δικαιώματα του παιδιού στην Ελλάδα: τέλμα και απογοήτευση*

Της Κίρκης Πατσιαντά

Δυστυχώς, η Ελλάδα συνεχίζει με εντυπωσιακή συνέπεια να διατηρεί τη θλιβερή παράδοσή της ως χώρα που αδιαφορεί παντελώς για τα δικαιώματα του παιδιού. Η βάναυση  κακοποίηση παιδιών στο οικοτροφείο Παιδικό Σπίτι στον Πειραιά και ο θάνατος ενός αγοριού 2,5 ετών σε εγκαταστάσεις του Χαμόγελου του Παιδιού έρχονται να επιβεβαιώσουν για πολλοστή φορά την προκλητική ανεπάρκειά της αναφορικά με την προστασία των εν λόγω δικαιωμάτων και κυρίως τη μόνιμη αδράνειά της να αντιμετωπίσει ουσιαστικά το συγκεκριμένο ζήτημα.

Η Επιτροπή Δικαιωμάτων του Παιδιού, το αποτελούμενο από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες όργανο που επιβλέπει την εφαρμογή της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού από τα κράτη που δεσμεύονται από αυτή (ένα εκ των οποίων είναι και το ελληνικό), επεσήμανε τις ασύλληπτες ελλείψεις που υφίστανται στη χώρα μας στο συγκεκριμένο τομέα το 2012, την τελευταία δηλαδή φορά που τοποθετήθηκε σχετικά με την κατάσταση των δικαιωμάτων των παιδιών στην Ελλάδα, ύστερα από σχετική έκθεση που υποβλήθηκε από ελληνικής πλευράς.

Βάσει των συμπερασμάτων της Επιτροπής λοιπόν, η Ελλάδα αδυνατεί να προστατεύσει τα δικαιώματα των παιδιών τόσο σε επίπεδο χάραξης γενικών στρατηγικών όσο και σε επίπεδο αντιμετώπισης ειδικότερων περιπτώσεων.   

Ως προς τις ελλείψεις του γενικού πλαισίου προστασίας, η Επιτροπή σημειώνει ότι:

  • απουσιάζει ένας σαφώς δομημένος φορέας που να συντονίζει τις διάφορες πρωτοβουλίες και πολιτικές σχετικά με τα δικαιώματα του παιδιού,
  • δεν υπάρχει εθνικό σχέδιο δράσης για την προστασία και την προώθηση των δικαιωμάτων του παιδιού,
  • δεν υπάρχει εθνική βάση δεδομένων που να περιλαμβάνει στατιστικά στοιχεία και πληροφορίες για τα παιδιά,
  • η διάδοση της Σύμβασης στα παιδιά, στους γονείς και στο ευρύ κοινό δεν είναι συστηματική,
  • διαπιστώνεται έλλειψη επιμόρφωσης στα δικαιώματα των παιδιών των επαγγελματιών που εργάζονται με ή για αυτά,
  • ο εθνικός προϋπολογισμός και η διαδικασία εκτέλεσής του δεν επιτρέπουν τη σαφή κατανόηση και τον προσδιορισμό των οικονομικών πόρων που διατίθενται για την εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού.

Πιο συγκεκριμένα τώρα, η Επιτροπή εκφράζει την ανησυχία της:

  • για την ανυπαρξία ενός αποτελεσματικού συστήματος προστασίας των παιδιών θυμάτων κακοποίησης και παραμέλησης,
  • για την ύπαρξη βίας στα σχολεία και περιπτώσεων εκφοβισμού μεταξύ μαθητών,
  • για την πληθώρα προβλημάτων που παρουσιάζει η λειτουργία των ιδρυμάτων παιδικής προστασίας,
  • για την απουσία ουσιαστικής μέριμνας για τα παιδιά με αναπηρία,
  • για την ανεπάρκεια των υποδομών στον τομέα της παιδικής υγείας,
  • για την αύξηση της παιδικής φτώχειας εξαιτίας της οικονομικής κρίσης,
  • για τη μη ύπαρξη μίας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την αντιμετώπιση του φαινομένου των παιδιών στο δρόμο,
  • για την έλλειψη σεβασμού του δικαιώματος του παιδιού να εκφράζει την άποψη του για ζητήματα που το αφορούν,
  • για την απουσία κατάλληλων δομών υποδοχής για τα παιδιά που μετακινούνται και τη διαχρονική ανυπαρξία ενός λειτουργικού συστήματος επιτροπείας για τα ασυνόδευτα παιδιά και τα παιδιά που έχουν χωριστεί από την οικογένειά τους.

Όλες αυτές οι διαπιστώσεις μπορεί να έγιναν 5 χρόνια πριν αλλά εξακολουθούν να είναι πιο επίκαιρες από ποτέ. Συγκεκριμένες περιπτώσεις διαφόρων μορφών σφοδρής παραβίασης των δικαιωμάτων του παιδιού, που γίνονται γνωστές ολοένα και πιο συχνά τον τελευταίο καιρό, καταδεικνύουν ακριβώς ότι η σημερινή κατάσταση είναι στην καλύτερη περίπτωση η ίδια, στη χειρότερη πολύ πιο άσχημη. Αξίζει να σημειωθεί ότι η υπάρχουσα προσφυγική κρίση αποτέλεσε, από την πρώτη στιγμή, τη ζωντανή απόδειξη της αδυναμίας του ελληνικού κράτους να ανταποκριθεί με στοιχειώδη αξιοπρέπεια στις πολυεπίπεδες ανάγκες παιδιών σε κίνδυνο και έφερε εντονότερα στο προσκήνιο τα ασταθή θεμέλια του ελληνικού συστήματος προστασίας των δικαιωμάτων του παιδιού που δεν έχει τη δυνατότητα να προστατέψει τα δικαιώματα των «δικών» του παιδιών, πόσο μάλλον αυτά των «ξένων».

Η Ελλάδα  υποχρεούται να υποβάλει στην Επιτροπή την επόμενη έκθεσή της για την εφαρμογή των δικαιωμάτων του παιδιού στην επικράτειά της έως την 9η Δεκεμβρίου 2017. Τι θα έχει άραγε να πει;

*Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο ΧΡΟΝΟΣ, στις 28/9/2017.  

 

swam

Τα μωρά και τα εμβόλια*

Της Κίρκης Πατσιαντά

Η αφορμή…

Περιμένω σε ουρά ταμείου σουπερ μάρκετ. Μεγάλη. Μπροστά μου δύο μαμάδες. Φίλες. Η μία με μωρό σε καρότσι, η άλλη με μωρό σε μάρσιπο. Συζητάνε για την έξαρση της ιλαράς και τα εμβόλια. Κρυφακούω (το ξέρω, δε θα έπρεπε, ντροπή τεράστια…). Και οι δύο εμβολιάζουν τα παιδιά τους αλλά σχολιάζουν αρνητικά μία φίλη Μαίρη που δεν εμβολιάζει το δικό της. Η Μαίρη, από ό,τι (κρυφ)ακούω, έπραξε έτσι, γιατί βασίστηκε στις διηγήσεις της ξαδέρφης μιας ξαδέρφης, στις απόψεις μίας συναδέλφου που «εκτιμά τόσο πολύ», στο ότι το παιδί «μία χαρά είναι και τίποτα δεν έχει» και κυρίως γιατί είναι και υπέρ ενός φυσικού τρόπου ζωής μακριά από φάρμακα, γιατρούς, νοσοκομεία, βελόνες και σύριγγες….

Επί της ουσίας…

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, που δεσμεύει την Ελλάδα από το 1992, κατοχυρώνει, ανάμεσα σε πολλά άλλα δικαιώματα, και το δικαίωμα του παιδιού να απολαμβάνει το καλύτερο δυνατό επίπεδο υγείας (άρθρο 24). Κατά τη διάρκεια της πρώιμης παιδικής ηλικίας, που περιλαμβάνει τα παιδιά ηλικίας κάτω των οκτώ ετών (0-8), το δικαίωμα αυτό αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία. Λόγω της νεαρής ηλικίας τους, τα παιδιά αυτά είναι ακόμα πιο ευάλωτα και έχουν ανάγκη από προστασία, καθοδήγηση και στήριξη κατά την άσκηση των δικαιωμάτων τους, η πραγμάτωση των οποίων εξαρτάται αποκλειστικά από άλλους και, κατά κύριο λόγο, από τους γονείς τους και την οικογένεια τους γενικότερα. Με άλλα λόγια, το να προσέχεις, για παράδειγμα, τη διατροφή του παιδιού σου δε δείχνει μόνο ότι είσαι καλός γονιός, ότι το αγαπάς και το φροντίζεις, αλλά είναι μία πράξη που πραγματώνει το δικαίωμα του παιδιού σου στην υγεία.

Επομένως, από τη στιγμή που έχεις την ευθύνη να ασκείς ένα τέτοιο βαρυσήμαντο δικαίωμα κάποιου τόσο αγαπημένου και πολύτιμου προσώπου, οι αποφάσεις σου οφείλουν να θεμελιώνονται σε τεκμηριωμένα επιστημονικά συμπεράσματα και όχι σε αόριστες θεωρίες και αφηγήσεις τρίτων. Χρησιμοποίησε τη λογική σου και αναζήτησε απτές επιστημονικές αποδείξεις, για να αποφασίσεις για ένα τόσο σημαντικό θέμα όπως είναι ο εμβολιασμός του παιδιού σου. Μη δίνεις βάση στο συναίσθημα σου, σε γενικόλογες διαπιστώσεις και δηλώσεις αμφίβολης προέλευσης που «ναι, θα μπορούσαν να είναι και αλήθεια… Ή μήπως όχι;».      

Είναι αναμφισβήτητο ότι η πρόθεση κάθε γονιού είναι να κάνει ό,τι καλύτερο για το παιδί του. Ο στόχος δηλαδή είναι για όλους ο ίδιος. Η επιτυχία του στόχου αυτού όμως βρίσκεται στη φόρμουλα που θα υιοθετηθεί για την υλοποίησή του. Και έγκειται σε εσένα να επιλέξεις την αποτελεσματικότερη.

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο protagon, στις 25/9/2017.